Województwo bielsko-bialskie. Powrót idei czy polityczna iluzja?

Czy Bielsko-Biała powinno znów zostać miastem wojewódzkim? To pytanie powraca w debacie publicznej od lat i wciąż budzi duże emocje – zarówno wśród samorządowców, jak i mieszkańców regionu. W ostatnich miesiącach temat ponownie wybrzmiał za sprawą działań bielskich radnych, którzy skierowali apel do władz centralnych o utworzenie nowego województwa. To właśnie ta kwestia staje się naszym nowym Tematem Tygodnia w Radiu BIELSKO. Przyjrzymy się faktom, argumentom i realnym szansom na zmianę administracyjnej mapy Polski.

W ostatnim czasie, w wieku 88 lat odszedł profesor Marek Trombski – wybitny naukowciec i pierwszy rektor Akademii Techniczno-Humanistycznej w Bielsku-Białej. Pogrzeb prof. Marka Trombskiego zaplanowano dzisiaj o godz. 13.00 w zabytkowym kościele św. Barbary w Mikuszowicach Krakowskich. Profesor Trombski w latach 1994-1997 pełnił funkcję wojewody bielskiego. Tym bardziej więc warto tematowi województwa ze stolicą w Bielsku-Białej poświęcić uwagę.

Jak wyglądało województwo bielskie?

Województwo bielskie funkcjonowało w latach 1975–1998 i obejmowało rozległy obszar południowej Polski. W jego skład wchodziły m.in. Bielsko-Biała, Cieszyn, Żywiec, Oświęcim, Wadowice, Andrychów, Wisła czy Ustroń. Był to region łączący Podbeskidzie, Śląsk Cieszyński, Żywiecczyznę i część Małopolski – obszar o silnej tożsamości kulturowej, ale i dużej różnorodności. Reforma administracyjna z 1999 roku rozdzieliła ten obszar między dwa województwa – śląskie i małopolskie. Bielsko-Biała utraciło status miasta wojewódzkiego, a dawny region przestał istnieć jako spójna jednostka administracyjna.

Powrót do pomysłu – od Podbeskidzia do nazwy „bielsko-bialskie”

Pomysł reaktywacji województwa powraca regularnie od ponad dwóch dekad. Początkowo mówiono o „województwie podbeskidzkim”, jednak sama nazwa od początku wzbudzała kontrowersje – zwłaszcza na Śląsku Cieszyńskim. Coraz częściej pojawia się więc określenie „województwo bielsko-bialskie”.

W 2024 roku bielscy radni przyjęli uchwałę o wystosowaniu apelu do władz centralnych w sprawie utworzenia nowego województwa. Argumentowano, że obecny podział jest niespójny i nie uwzględnia specyfiki południowej części województwa śląskiego. Wskazywano m.in. na trudności w organizacji transportu publicznego, marginalizację regionu oraz niewykorzystany potencjał gospodarczy.

Zderzenie z rzeczywistością

Entuzjazm lokalnych władz nie przełożył się jednak na szerokie poparcie. Spośród 57 samorządów dawnego województwa bielskiego jedynie około jedna piąta wyraziła zainteresowanie inicjatywą. Wiele gmin nie odpowiedziało w ogóle, a część – w tym większe ośrodki – podeszła do pomysłu sceptycznie.

Równie chłodno do sprawy podchodzi administracja rządowa. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji jasno zadeklarowało, że nie planuje zmian w podziale administracyjnym kraju. Co więcej, podobne postulaty zaczęły pojawiać się także w innych miastach, jak Częstochowa, co pokazuje, że problem ma szerszy wymiar.

Argumenty „za” i „przeciw”

Zwolennicy utworzenia nowego województwa wskazują na większą samodzielność regionu, lepsze dopasowanie polityki rozwoju do specyfiki Beskidów oraz szansę na skuteczniejsze pozyskiwanie środków unijnych. Podkreślają też, że obszar ten liczy ponad milion mieszkańców, czyli więcej niż niektóre obecne województwa.

Przeciwnicy zwracają uwagę na koszty administracyjne, brak jednoznacznego poparcia społecznego i ryzyko tworzenia dodatkowej biurokracji. Pojawiają się także wątpliwości, czy zmiana granic administracyjnych rzeczywiście rozwiąże problemy regionu.

Co dalej?

Na dziś wszystko wskazuje na to, że inicjatywa pozostaje w sferze politycznych deklaracji. Brakuje zarówno szerokiego poparcia samorządów, jak i realnej woli rządu do przeprowadzenia reformy administracyjnej. Ale czy rzeczywiście? W tym tygodniu spróbujemy odpowiedzieć na to pytanie.

Zapytamy mieszkańców i ekspertów

W ramach naszego Tematu Tygodnia zapytamy mieszkańców regionu, czy chcą powrotu województwa z siedzibą w Bielsku-Białej. Sprawdzimy opinie samorządowców i ekspertów oraz przyjrzymy się, czy za tą ideą stoi realna potrzeba, czy raczej sentyment do przeszłości. Bo choć województwo bielskie zniknęło z mapy ponad ćwierć wieku temu, dyskusja o jego powrocie wciąż trwa.