W domach wciąż znajdują są piece węglowe, choć miały zniknąć. Kontrole programu „Czyste Powietrze”

Pracownicy Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach coraz intensywniej kontrolują inwestycje wykonane w ramach programu „Czyste Powietrze”. Jak mówił na antenie Radia BIELSKO prezes Funduszu Mateusz Pindel, skala wykrywanych nieprawidłowości jest duża. Zdarza się, że w domach nadal znajdują się stare, nieefektywne źródła ciepła, choć dokumenty wskazują na prawidłowe wykonanie inwestycji.

Kontrole nasiliły się po 28 listopada 2024 roku, kiedy wstrzymano przyjmowanie nowych wniosków w dotychczasowej formule programu. Powodem były wykryte nieprawidłowości i luki w systemie.

Ostatnio skala kontroli wyraźnie jednak wzrosła. Jak podaje Mateusz Pindel, w 2023 roku na terenie województwa śląskiego przeprowadzono ich około 100, w 2024 roku blisko tysiąc, a w 2025 roku już prawie 2 tysiące. Do końca sierpnia tego roku pracownicy Funduszu wykonali ponad 1800 kontroli u beneficjentów.

Stary piec został, choć miał zostać usunięty

Jedną z wykrywanych nieprawidłowości jest pozostawianie w budynkach starych, nieefektywnych źródeł ciepła czyli tzw. kopciuchów i innych pieców węglowych, mimo otrzymania dotacji na wymianę ogrzewania.

– Niestety, skala jest bardzo duża. Mieszkańcy albo już po zakończeniu realizacji, albo z pełną premedytacją, niestety w oparciu o zapewnienia ze strony firm wykonawczych, które to właśnie firmy mówiły, żeby pewne instalacje w sieci całego domu pozostawić, te nieefektywne [piece – dod.red.] zostawiają – mówił w Radiu BIELSKO Mateusz Pindel.

Prezes Funduszu wskazuje również na przypadki podpisywania oświadczeń niezgodnych ze stanem faktycznym. Kontrolerzy stwierdzają m.in. rozbieżności dotyczące powierzchni objętej pracami czy stolarki okiennej i drzwiowej. Problemem bywa także niezgłoszenie prowadzenia działalności gospodarczej zajmującej ponad 30 proc. powierzchni budynku.

Stwierdzenie poważnych nieprawidłowości może zakończyć się wypowiedzeniem umowy oraz koniecznością zwrotu dotacji wraz z odsetkami.

Program zmieniono. Ma być trudniej o nadużycia

Nowa odsłona programu „Czyste Powietrze” ruszyła 31 marca 2025 roku. Według prezesa WFOŚiGW wprowadzono rozwiązania, które mają ograniczyć ryzyko wcześniejszych nieprawidłowości. Jedną ze zmian jest większy nacisk na kompleksową poprawę efektywności energetycznej budynków.

Mateusz Pindel zwraca jednocześnie uwagę na sytuację osób, które mogły zostać poszkodowane przez nieuczciwych wykonawców. Jak mówi, trwają prace legislacyjne nad rozwiązaniami mającymi umożliwić pomoc takim beneficjentom.

Mimo zaostrzenia zasad zainteresowanie „Czystym Powietrzem” nie zniknęło. Do katowickiego Funduszu wpływa obecnie średnio około 100 wniosków o dofinansowanie tygodniowo.

Osoby kwalifikujące się do podwyższonego lub najwyższego poziomu dofinansowania korzystają z operatora, który ma przeprowadzić beneficjenta przez kolejne etapy – od audytu energetycznego i złożenia wniosku, przez wybór wykonawcy, aż po sprawdzenie wykonanej inwestycji przed jej rozliczeniem.

Informacje o programie można uzyskać m.in. w punktach działających przy samorządach oraz w zamiejscowym biurze WFOŚiGW w Bielsku-Białej.